Onlineprojekt Gefallenendenkmäler

Radeberg (Parkanlage), Landkreis Bautzen, Sachsen

PLZ 01454

Wappen-Datei: sx_lkr-bautzen_radeberg.jpg

Große Parkanlage in unmittelbarer Nähe der evangelischen Kirche.
Das Denkmal besteht aus einer halbrunden Mauer mit acht gusseisernen Tafeln mit den Namen der Gefallenen.
Im Zentrum der Anlage befindet sich ein Sockel der eine überlebensgroße Skulptur trägt.
Das Denkmal wurde 2017 restauriert und die Anlage neu gestaltet.

Inschriften:

DAS OPFER WIR
DIE HOFFNUNG IHR

Namen der Gefallenen:

1. Weltkrieg

Name Vorname Todesdatum & Ort
ANGERMANN August 08.11.1916
ARRENBERG Emil 18.12.1914
AßMANN Felix 30.09.1914
BABUCKE Otto 20.01.1918
BACHSTEIN Berthold 07.10.1914
BAER Erich 09.08.1916
BALDERMANN Emil 23.11.1916
BALDY Robert 12.03.1915
BARTH Karl 01.08.1918
BARTSCH Richard 12.09.1915
BAUER Karl 01.11.1918
BAUMHÄKEL Georg 04.04.1918
BEDÜRFTIG Richard 10.06.1916
BEGER Georg 06.12.1915
BELLMANN Max 08.09.1914
BENDIK Curt 20.03.1918
BERG Erhard 22.10.1916
BEYER Alfred 03.09.1916
BITTER Alfred 11.10.1915
BLÄSCHE Wilhelm 15.12.1918
BODEN Max 20.02.1917
BÖHME Alfred 21.08.1916
BÖHME Johannes 09.10.1916
BÖHMERT Ernst 20.09.1915
BÖRNER Alfred 06.09.1916
BÖRNER Wilhelm 03.09.1916
BÖTTCHER Arthur 10.04.1918
BRADE Johann 03.11.1918
BRADE Karl 17.07.1918
BRAUNSCHLÄGER August 29.09.1919
BRAUNSCHLÄGER Josef 14.10.1918
BRÖSANG Georg 11.04.1918
BRÖSANG Paul 18.10.1918
BROSCHE Alfred 07.05.1915
BÜCH Wilhelm 29.02.1916
BÜCHNER Emil 28.05.1917
BUHR Edwin 26.09.1918
BUHR Otto 14.07.1918
BÜRGEL Max 18.08.1918
BÜRGER Erich Walter 30.09.1918
BÜRGER Friedrich 08.09.1914
BÜRGER Fritz 09.08.1918
BÜRGER G. M. Erich 28.09.1918
BÜRGER Paul 03.09.1916
BURKHARDT Alwin 12.04.1917
BURKHARDT Martin 14.12.1918
DÄMMIG Karl 26.09.1915
DECKWERTH Karl 26.11.1917
DECKWERTH Paul 21.08.1917
DEHMELT Bruno 15.07.1917
DETTMAR Max 02.06.1916
DIEHL Lothar 11.11.1914
DIETRICH Friedrich 20.11.1916
DIETTRICH Hans 25.09.1918
DIETZE Paul 26.01.1915
DOMASCHKY Franz 10.05.1917
DOMAß Georg 17.08.1914
DÖRR Martin 27.09.1914
DÖRR Richard 16.09.1914
DROBNY Paul 27.05.1918
DROBNY Robert 26.11.1918
EDEL Hans 19.10.1918
EDELMANN Alwin 30.06.1916
EGER Paul 14.06.1916
EIL Engelbert 09.04.1915
EISELT Georg 25.10.1914
EIßNER Paul 20.04.1917
ENGELMANN Willy 19.05.1915
FIEBER Eduard 03.11.1915
FIEBIG Fritz 01.09.1914
FIEDLER Arno 26.09.1914
FIEDLER Hermann 17.11.1916
FISCHER Arthur 15.10.1918
FISCHER Paul 27.09.1914
FLEGEL Fritz 01.07.1918
FLEISCHER Johannes 02.01.1916
FORKE Georg 24.09.1914
FORKE Otto 31.10.1915
FORKE Otto 01.11.1916
FÖRSTER Paul 25.09.1915
FRANK Max 07.07.1916
FRANK Paul 03.09.1914
FRENZEL Willy 20.10.1918
FREUND Albert 24.03.1919
FRITSCHKA Karl 04.09.1914
FRITZSCHE Franz 10.10.1917
FUCHS Johannes 27.10.1914
GÄRTNER Karl 09.09.1916
GEBLER Arno 01.02.1916
GEIßLER Bernhard 15.07.1916
GEISTER Paul 09.01.1915
GLAUCHE-HOYER Walter 10.08.1918
GNEUß Paul 16.10.1915
GÖBEL Arno 14.02.1919
GÖBEL Max 09.09.1914
GOLDBERG Georg 20.07.1916
GÖLDNER Adam 27.08.1916
GRÄBER Richard 26.09.1917
GRABOW Kurt 24.04.1915
GRÄTZ Otto 20.07.1916
GROßE Max 07.09.1916
GROßER Martin 20.07.1918
GROßMANN Oswald 31.07.1916
GROßMANN Richard 18.04.1917
GRUMBT Walther 13.05.1915
GRÜNBERG Erich 25.10.1918
GÜNTHER Kurt 19.04.1917
GÜNTHER Max 26.08.1916
HAASE Hermann 18.10.1918
HÄHNEL August 07.03.1918
HALANK Max 04.03.1917
HÄNIG Fritz 04.10.1915
HANS Karl 22.09.1918
HANTSCHE Kurt 02.04.1918
HARDTMANN Erich 06.04.1918
HARDTMANN Konrad 22.09.1918
HARTMANN Robert 13.11.1914
HATSCHER Richard 18.07.1918
HAUCK Paul 14.12.1918
HAUFE Kurt 10.06.1917
HAUFE Martin 26.09.1914
HAUPT Max 15.09.1914
HAUPTMANN Max 20.04.1918
HAUPTMANN Willy 07.07.1917
HAUS Walter 01.11.1918
HAUSCH Emil 14.10.1914
HAUSNER Kurt 29.10.1914
HEDELT Willy 27.09.1914
HEIDER Paul 11.04.1916
HEILAND Kurt 10.09.1917
HEILAND Max 18.07.1916
HEINKE Gustav 07.12.1918
HEMPEL Otto 02.03.1920
HEMPEL Wilhelm 17.09.1918
HENNIG Albert 13.07.1916
HENNIG Richard 27.05.1918
HERRMANN Walter 05.08.1918
HETTIG Paul 23.06.1915
HIPPE Ernst 06.06.1918
HIRSCH Edmund 29.01.1915
HIRSCH Willy 23.05.1915
HOCKER Ernst 25.01.1915
HOFFMANN Emil 08.03.1915
HOFFMANN Hermann 08.10.1916
HOFFMANN Joseph 15.12.1917
HOFFMANN Wilhelm 15.03.1915
HOFMANN Erich 19.04.1917
HOFMANN Heinrich Erich 11.11.1917
HÖJGEN Fritz 22.02.1919
HÖNNICKE Otto 29.07.1918
HÖRBE Adolf 08.10.1914
HORCHE Emil 07.11.1916
HORN Hermann 03.10.1918
HOYER Otto 15.08.1914
HOYER Otto 06.08.1918
HOYER Walter 15.11.1918
HOYER Willi 19.07.1917
IMHOF Willy 07.09.1914
IWANIEC Franz 25.10.1914
JÄCKEL Ernst 28.03.1918
JACOB Georg 03.10.1918
JADRYSCH Franz 22.05.1916
JÄHNICHEN Paul 07.06.1918
JÄHNIG Kurt 20.07.1916
JANKE Alfred 28.11.1916
JANKE Friedrich 15.01.1918
JANKE Richard 24.10.1915
JUNG Adolf 21.12.1917
JURKA Herbert 04.09.1916
KAHL Erich 29.10.1917
KAHRSCH Paul 29.04.1918
KAISER Gottfried 20.07.1916
KAISER Max 13.10.1914
KAISER Otto 17.10.1920
KALTSCHMIDT Walter 26.09.1917
KAPHENGST Oskar 18.06.1918
KÄPPLER Max 18.06.1918
KAPSCHINSKY Georg 18.04.1917
KAST Karl 10.04.1918
KAUBISCH Ewald 28.12.1915
KEGEL Erwin 28.09.1918
KENTSCH Richard 10.04.1918
KERN Alfred 28.06.1918
KERNTKE Fritz 13.05.1915
KIEßLING Hans 09.11.1914
KIEßLING Walter 07.09.1914
KILIAN Friedrich 19.04.1917
KIND Max 16.08.1918
KLEINERT Karl 14.09.1918
KLEPPISCH Rudolf 10.02.1918
KLIMASCH Josef 13.07.1915
KLISCH Paul 28.04.1917
KLOSE Paul 08.09.1914
KLOTZSCHE Erich 10.01.1920
KLOTZSCHE Erwin 16.09.1917
KLOTZSCHE Willi 02.06.1918
KLUGE Otto 14.08.1917
KLUGE Paul 11.03.1917
KLÜGEL Paul 07.10.1916
KLUTENTRETER Alfred 19.07.1918
KNOBLOCH Alfred 26.09.1915
KNOBLOCH Hermann 10.09.1914
KNOCHE Karl 19.10.1914
KOCH Walter 29.09.1917
KOCH Willi 04.05.1918
KÖHLER Karl 25.01.1915
KÖNIG Max 13.08.1917
KÖNIG Willy 18.10.1918
KÖNIGSMANN Otto 18.10.1917
KORN Fritz 28.06.1918
KÖRNER Albert 16.09.1914
KÖRNER Otto 20.09.1915
KÖRNER Walter 13.05.1915
KOTTWITZ Ewald 26.09.1914
KOWARK Paul 18.04.1917
KRAMER Paul 11.06.1915
KRAUSE 10.06.1917
KRAUSE Alfred 09.08.1916
KRAUSE Hugo 03.08.1916
KRAUSE Kurt 24.11.1916
KRAUSE Oskar E. A. 14.11.1916
KRETZSCHMAR Hermann 31.07.1918
KRÜGER Ewald 29.09.1914
KRÜGER Georg 11.05.1915
KRÜGER Max 08.11.1915
KRÜGER Otto 24.11.1918
KÜHNE Max 09.04.1918
KÜHNER Hugo 26.04.1918
KUNECK Arthur 20.09.1914
KUNTZ Georg 13.10.1918
KUNTZE Paul 16.08.1915
KUNZE Franz 04.06.1917
KUSCH Alfred 26.09.1918
KUSCHEL Erich 29.08.1918
KUTZER Benno 25.08.1914
LAMPEL Walter 08.04.1918
LASCHE Arthur 02.10.1917
LAUBE Fritz 20.09.1916
LAUBE Georg 26.05.1917
LAUERMANN Ernst 19.03.1920
LEHMANN Guido 21.06.1917
LEHMANN Max 30.08.1915
LEITHEISER Anton 07.09.1916
LEITHEISER Willy 16.02.1915
LEUNERT Erich 10.09.1914
LIMBACH Kurt 29.09.1916
LISKE Paul 08.01.1915
LODE Otto 06.10.1915
LORENZ Friedrich 08.07.1916
LORENZ Karl 04.10.1915
LÖWE Hugo 10.12.1914
LÖWE Otto 27.09.1914
LÖWE Paul 04.04.1918
LUBITZ Antonius 13.09.1915
LUBITZ Walter 26.09.1917
LUCAS Fritz 04.10.1915
LUCAS Kurt 21.10.1918
LUNZE Walter 14.09.1916
LÜTZNER Alfred 25.01.1916
MÄGEL Albert 02.09.1918
MANSCHKE Willy 19.10.1914
MARQUARDT Albert 26.02.1916
MARSCHNER Edmund 20.08.1914
MASCHKE Hugo 14.07.1916
MATTHES Paul 14.10.1918
MÄUER Hermann 19.07.1917
MAUKSCH Helmuth 15.10.1917
MAX August 11.10.1915
MICHALK Fritz 23.03.1918
MIERSCH Kurt 01.10.1915
MINNE Karl 30.01.1916
MIßBACH Johannes 26.09.1914
MIßBACH Otto 07.10.1918
MIßBACH Paul 31.05.1918
MIßBACH Walter 26.09.1917
MOHLEK Sylvester 04.07.1916
MORGENSTERN Karl 27.10.1916
MÜHLAN Franz 21.03.1918
MÜLLER Alfred 15.10.1916
MÜLLER Alwin 16.03.1916
MÜLLER August 21.04.1917
MÜLLER Emil Max 30.09.1916
MÜLLER Erwin 08.10.1915
MÜLLER Georg 25.01.1915
MÜLLER Heinrich 1914
MÜLLER Kurt 24.10.1918
MÜLLER Max Oskar 20.10.1914
MÜLLER Otto 19.07.1918
MÜLLER Paul 04.09.1916
MÜLLER Paul Hugo 27.09.1918
MÜLLER Wilhelm 06.04.1915
MÜLLER Wilhelm Hugo 20.04.1915
MÜNZ Richard 28.04.1917
MÜßIGBRODT Richard 16.07.1918
MÜßIGBRODT Wilhelm 13.09.1915
MÜTZE Willy 30.10.1916
NAFE Richard 20.07.1916
NARTSCHIK Paul 10.09.1914
NATHUSIUS Max 31.10.1914
NAUMANN Alfred 15.09.1914
NAUMANN Arthur 18.09.1914
NAUMANN Richard 20.07.1916
NEBELUNG Otto 12.07.1918
NEBELUNG Walter 16.06.1916
NEUBERT Richard 22.07.1916
NEUMANN Georg 20.08.1918
NIEMCZYK Bruno 22.07.1917
NIEZEL Georg 30.03.1918
NITSCHE Hans 18.07.1918
NITSCHE Otto 04.07.1918
NITSCHKE Georg 18.06.1916
NITSCHKE Hans 13.03.1918
NITZSCHE Albert 21.08.1918
NOACK Josef 03.07.1916
OHLENDORF Hans 15.09.1920
OPITZ Franz 28.03.1917
PAATZSCH Richard 23.09.1915
PANNECK Willi 20.10.1918
PAULICK Kurt 10.08.1917
PENZOLD Oswald 13.11.1915
PESCHEL Guido 15.07.1918
PESCHEL Hugo 11.02.1915
PESCHEL Paul 15.08.1915
PETZOLD Emil 30.08.1914
PETZOLD Kurt 23.08.1916
PETZOLD Richard 24.01.1915
PFAHL Egon 31.07.1915
PFEIFFER Ernst 12.03.1915
PHILIPP Ehrig 17.05.1917
PIETZSCH Emil 06.10.1914
PIETZSCH Erwin 05.04.1915
PINKERT Max 13.03.1918
PINKERT Paul 30.07.1915
POHL Max 07.09.1916
POITSCHKE Walter 29.09.1915
POLSTER Max 04.09.1916
POPPITZ Alfred 08.10.1918
POPPITZ Camillo 27.09.1914
POPPITZ Richard 25.03.1915
POSSELT Paul 11.07.1915
PÖTHIG Wilhelm 02.06.1918
PREUß Walter 12.04.1917
PRITSCHKE Arthur 16.05.1915
RACKELBUSCH Gustav 01.09.1914
RADISCH Kurt 04.04.1918
RATSCH Karl 08.09.1914
RAUBENHEIMER Karl 03.11.1914
REIMERT Hermann 15.09.1914
REINSCHLÄGER Johann 16.06.1916
RENNER Max 29.07.1917
RENTZSCH Bernhard 26.09.1917
RICHTER Franz 01.10.1916
RICHTER Georg 26.09.1915
RICHTER Johannes 15.11.1918
RICHTER Paul 09.01.1915
RIETSCHEL Willy 21.04.1918
RINGEL Richard 24.01.1915
ROCH Martin 06.12.1917
RÖNTSCH Arthur 23.03.1918
ROSENKRANZ Richard 28.11.1916
RÖßLER Arthur 10.11.1917
ROST Paul 12.09.1916
RÖTHIG Paul 15.10.1918
RUBIN Otto 20.12.1914
RUDNICK Paul 06.08.1916
RUDORF Kurt 26.09.1915
RÜGER Paul 21.10.1914
RUHTZ Erhard 07.12.1916
RUHTZ Fritz 09.08.1918
SACHSE Curt 18.07.1918
SACHSE Willi 03.05.1915
SÄRING Georg 13.11.1915
SAUPE Erich 05.09.1916
SCHAAL Otto 19.07.1917
SCHÄFER Emil 24.01.1917
SCHÄFER Hermann 13.10.1918
SCHAFFRATH Max 08.12.1916
SCHALLER Kurt 20.09.1918
SCHECK Robert 01.06.1916
SCHLOSSER Fritz 06.10.1915
SCHLOTTER Martin 09.1914
SCHLUND Kurt 06.07.1916
SCHMIDT Alb. Karl 22.03.1917
SCHMIDT Alfred 15.07.1918
SCHMIDT Ernst 05.03.1915
SCHMIDT Karl August 17.03.1916
SCHMIDT Paul Karl 30.01.1917
SCHMIEDL Alfons 13.11.1919
SCHMIEDT Franz 08.02.1915
SCHNEIDER Erich 16.09.1916
SCHOLTKE Ernst 23.10.1918
SCHOLZ Wilhelm 29.08.1918
SCHÖNE Alfred 13.10.1918
SCHÖNE Karl 09.03.1920
SCHUBERT Paul 13.09.1915
SCHULZE Bruno 24.11.1914
SCHULZE Hermann 26.01.1915
SCHUMANN Friedrich 24.09.1915
SCHURIG Richard 04.03.1917
SCHWARZ Herbert 05.04.1918
SCHWARZENBERG Walter 29.09.1914
SCHWERDTFEGER Arthur 23.01.1917
SCHWIPPS Arthur 16.07.1918
SEIFERT Georg 28.04.1918
SICKERT Hermann 14.11.1918
SINAPIUS Walter 24.01.1915
STÄGLICH Johannes M. K. 18.09.1916
STANDKE Paul 25.08.1915
STEINHOFF Georg 30.08.1914
STELZER Richard 12.11.1914
STRAßBERGER Oskar 26.09.1914
STREIFTAU Alfred 06.12.1915
STROBEL Ewald 09.07.1915
STURM Georg 14.09.1916
STURM Karl 23.09.1916
TEICH Alfred 08.05.1915
TEICH Oswin 18.10.1918
TEICHERT Kurt 29.08.1915
TENNER Willy 04.09.1916
THOMAS Willy 14.04.1918
TRÄGER Hermann 18.04.1917
TRIEBE Otto 13.09.1914
TRIEBEL Otto 14.10.1915
TÜRKLITZ Heinrich 17.08.1915
UHLEMANN Georg 16.06.1915
UHLEMANN Hermann 10.10.1915
ULBRICHT Kurt 25.09.1914
ULLRICH Kurt 17.09.1914
ULLRICH Wilhelm 08.08.1916
VANATKA Franz 15.05.1915
VIEWEG Willi 13.11.1917
VOGT Karl 20.06.1916
VOGTMANN Hermann 31.07.1917
VÖLKEL Max 19.03.1916
WABERSKI Johannes 26.08.1915
WAGNER Bruno 02.08.1915
WAGNER Felix 29.09.1918
WAGNER Richard 13.12.1917
WALDOW Oskar 10.05.1917
WALTHER Max 24.09.1915
WALTHER Reinhold 30.10.1918
WEBER Kurt 03.03.1918
WEHNER Paul 15.08.1918
WEIGELT Otto 14.07.1918
WEISE Karl 06.09.1916
WEIß Adolf 15.08.1918
WEIß Werner 25.10.1918
WEIßBACH Guido 10.07.1918
WELSER Franz 26.09.1914
WELSER Otto 10.07.1917
WENDT Arthur 07.12.1915
WENZEL Ernst 26.01.1915
WERNER Arthur 20.06.1915
WERNER Edwin 31.10.1918
WERNER Paul 30.04.1917
WERNER Walther 30.05.1916
WEYDIG Gustav 03.1919
WICHERT Hermann 09.09.1914
WIEDEMANN Paul 29.07.1916
WILSENACK Otto 05.07.1918
WINKLER Johannes 29.08.1917
WINTER Erich 21.04.1917
WINTER Johannes 20.06.1916
WOCHNIK Albert 16.07.1916
WOCHNIK Richard 20.04.1916
WOITKOWIAK Ewald 18.02.1915
WOLF Arthur 31.08.1916
WOLF Georg 22.06.1916
WOLF Hugo 15.07.1916
WOLF Josef 11.09.1915
WOLF Karl 15.02.1915
WÖLFEL Karl 22.03.1918
WÜNSCHE Kurt 28.03.1918
WURMEHL Kurt 10.09.1914
WURMSTICH Alfred 20.12.1914
WYRWICH Reinhold 05.04.1918
ZADRASCHIL Otto 16.09.1914
ZANGE Franz 06.10.1918
ZANGE Paul 27.09.1914
ZELLER Erich 09.12.1914
ZENKER Felix 09.04.1919
ZENKER Richard 27.09.1914
ZICKLER Martin 02.09.1915
ZIEGENBALG Alfred 20.10.1918
ZIMMERMANN Paul 09.02.1915
ZÖLLNER Paul 03.01.1918
ZSCHOCHE Georg 21.10.1914

Anmerkungen: Nach dem Ende des 1. Weltkriegs war der Wunsch der Radeberger Einwohner nach einer Stätte der Erinnerung an die nahezu 500 Männer,
die nicht mehr in die Heimat zu ihren Familien zurückkehrten, verständlicherweise sehr groß. Mitte der 1920er Jahre wurden der Verkehrszug Pulsnitzer
Straße angelegt, der Friedhof neben der evangelisch-lutherischen Kirche aufgegeben und ein neues Kirchgemeindehaus erbaut. Das Land daneben stiftete
den Standort mit einer ansprechend gestalteten Anlage aufwerten zu können.
Zur Finanzierung des Ehrenmals wurden Spenden-Veranstaltungen sowie Sammlungen unter der Bürgerschaft durchgeführt. Die
Vorbereitung des Standortes für die Bebauung und die Schaffung des Unterbaues für das Denkmal übernahmen mehrere Radeberger Vereine.

Der Entwurf für den Sockel und das Standbild stammen von dem Zwickauer Bildhauer Paul Berger (1889 – 1949), der an der
Dresdner Kunstakademie studierte und Meisterschüler bei Georg Wrba war, 1918 schwer verwundet aus dem Krieg zurückkehrte
und ab 1922 als Professor an der Kunstakademie wirkte. Die auf einem quaderförmigen Sockel stehende überlebensgroße Skulptur
zeigt eine Walküre, welche als Kriegerin des nordischen Göttervaters Odin einen gefallenen Soldaten schützend nach seinem
Ruheort Walhalla führt. Für den Sockel und die Skulptur schuf der Künstler zunächst eine Form, die mit Stampfbeton (durch
Stampfen verdichteter unbewehrter Beton) ausgefüllt wurde. Die notwendigen Feinarbeiten an der Skulptur übernahm der
Radeberger Bildhauer Paul Scheibitz.

Das Denkmal zur Erinnerung an die im 1. Weltkrieg Gefallenen und Vermissten aus der Stadt Radeberg wurde am
20. November 1927 (Totensonntag) unter großer Anteilnahme der Einwohnerschaft feierlich eingeweiht. Nach dem Anbringen von
acht Kupfertafeln mit den Namen der Kriegsopfer am Sockel des Denkmals und an der Umfassungsmauer fand am
16. Oktober 1932 ein weiterer Festakt statt.

Im Jahr 2011 wurden von dem Denkmal alle acht Kupfertafeln entwendet. Im Zuge der 2017 vorgenommenen umfassenden
Restaurierung des Denkmals und Neugestaltung der Anlage erfolgte deren Ersatz durch neu angefertigte Namentafeln. Anlässlich
des Volkstrauertages am 19. November 2017 wurde die Gesamtanlage im Rahmen einer Feierstunde der Öffentlichkeit übergeben,
so dass sie sich zum 90. Jahrestag der Denkmaleinweihung für die Bürger und die Gäste der Stadt wieder erlebbar präsentierte.

Datum der Abschrift: 05.08.2007; 12.05.2026 (Ergänzung)

Verantwortlich für diesen Beitrag: Jörg Schlechte; Joachim Schmiedel, Dresden (Ergänzung)
Foto © 2017 Wikimedia: Klausronja, CC BY-SA 4.0 (Foto verkleinert)